Khi hoa che lấp bàn thờ và làm mờ trung tâm phụng vụ
Trong đời sống Giáo Hội Việt Nam, đặc biệt vào những dịp lễ lớn hay Tết Nguyên Đán, việc chưng hoa trong nhà thờ là một nét đẹp văn hóa đáng trân trọng. Hoa diễn tả niềm vui, sự sống, lòng hiếu thảo và ước mong những điều tốt lành. Không ai phủ nhận giá trị của hoa trong phụng vụ khi được sử dụng đúng mức và đúng ý nghĩa.
Tuy nhiên, giữa vẻ đẹp và sự phô trương chỉ cách nhau một ranh giới rất mong manh. Khi cung thánh bị phủ kín hoa đến mức che lấp bàn thờ – trung tâm của cử hành Thánh Thể – thì vấn đề không còn chỉ là thẩm mỹ, mà đã chạm đến chính bản chất của phụng vụ. Phụng vụ không phải là không gian trình diễn nghệ thuật hay nơi phô bày sự sung túc, nhưng là nơi mầu nhiệm cứu độ được hiện tại hóa.
Vì thế, cần trở lại với giáo huấn chính thức của Hội Thánh để xác định đâu là vẻ đẹp đúng nghĩa trong phụng vụ, và đâu là sự lạm dụng vô tình làm lệch trọng tâm thờ phượng.
1. Bàn thờ là trung tâm, không phải hoa
Theo Quy Chế Tổng Quát Sách Lễ Rôma (Institutio Generalis Missalis Romani – IGMR), số 296: “Bàn thờ là trung tâm của hành động tạ ơn được hoàn tất trong Thánh Lễ.”
Điều này không chỉ là một nhận định kỹ thuật, nhưng là một xác quyết thần học. Bàn thờ tượng trưng chính Đức Kitô. Trên bàn thờ diễn ra hy tế Thập Giá được hiện tại hóa cách bí tích. Vì thế, mọi sự trong cung thánh phải phục vụ bàn thờ, chứ không được cạnh tranh với bàn thờ. Nếu cung thánh bị biến thành một không gian trình diễn hoa, khiến bàn thờ bị che khuất hoặc trở nên thứ yếu, thì trọng tâm phụng vụ đã bị đảo ngược.
2. Quy định chính thức về việc chưng hoa
Quy Chế Tổng Quát Sách Lễ Rôma, số 305, nói rất rõ: “Việc trang hoàng hoa phải luôn được thực hiện cách điều độ và nên đặt chung quanh bàn thờ hơn là trên bàn thờ.”
Điều này hàm chứa ba nguyên tắc:
– Điều độ (moderatio): không phô trương, không quá mức.
– Chung quanh bàn thờ (circa altare): không chiếm lĩnh bàn thờ.
– Không đặt trên bàn thờ (non super altare, trừ những gì phụng vụ đòi hỏi).
Huấn thị Redemptionis Sacramentum (2004), số 117, nhắc lại rằng bàn thờ phải “tự do và rõ ràng” để cử hành hy tế Thánh Thể.
Bộ Phụng Tự và Kỷ Luật Bí Tích cũng nhiều lần nhấn mạnh: mọi yếu tố trang trí không được làm cản trở việc nhìn thấy và tôn kính bàn thờ.
3. Hoa là phụ trợ, không phải chủ thể
Trong thần học phụng vụ, mọi yếu tố đều có tính “qui hướng”. Ánh sáng, hoa, âm nhạc, màu sắc – tất cả phải dẫn người ta về mầu nhiệm đang được cử hành.
Hoa tự bản chất là dấu chỉ của sự sống, của vẻ đẹp, của niềm vui. Nhưng khi hoa trở thành “đối tượng chiêm ngắm chính”, thì nó đã chiếm vị trí của Đấng được thờ phượng.
Phụng vụ không phải là triển lãm nghệ thuật. Phụng vụ không phải là hội chợ Tết. Phụng vụ càng không phải là nơi để phô diễn sự giàu có của giáo xứ hay tài năng cá nhân.
Hiến chế Sacrosanctum Concilium (Công đồng Vaticanô II), số 34, dạy rằng: “Nghi thức phải chiếu tỏa một vẻ đẹp cao quý trong sự đơn sơ.” Vẻ đẹp cao quý không đồng nghĩa với sự rực rỡ quá độ. Đơn sơ không đồng nghĩa với nghèo nàn. Đơn sơ ở đây là sự tập trung vào mầu nhiệm, tránh mọi yếu tố làm phân tán.
4. Khi hoa trở thành “rừng hoa”
Khi cung thánh bị phủ kín hoa:
– Bàn thờ bị thu hẹp thị giác.
– Nhà Tạm bị lu mờ.
– Thánh Giá mất vị trí nổi bật.
– Ánh nhìn của cộng đoàn không còn được dẫn về trung tâm cứu độ.
Tệ hơn nữa, nếu sử dụng cả hoa giả với số lượng lớn, thì dấu chỉ phụng vụ mất đi chiều kích biểu tượng sống động. Hoa trong phụng vụ vốn diễn tả sự sống, sự dâng hiến, tính tạm thời của vẻ đẹp. Hoa giả biến dấu chỉ thành vật trang trí thuần túy.
Đó không còn là phụng vụ, mà là mỹ thuật thuần thị giác.
5. Nguy cơ tinh thần: từ tôn vinh Chúa đến tôn vinh mình
Ở tầng sâu hơn, vấn đề không chỉ là thẩm mỹ, mà là linh đạo.
Nếu người chưng hoa muốn “cho đẹp”, điều đó tốt. Nhưng nếu vô tình (hoặc hữu ý) biến cung thánh thành sân khấu để phô diễn khả năng, sự giàu có, hoặc tạo ấn tượng, thì đã có một sự lệch hướng nội tâm.
Phụng vụ không phải là nơi thể hiện bản thân. Phụng vụ là nơi con người tự xoá mình để Chúa được tỏ lộ. Thánh Gioan Tẩy Giả nói: “Người phải lớn lên, còn tôi phải nhỏ lại.” (Ga 3,30) Mọi nghệ thuật phụng vụ – kể cả hoa – cũng phải mang tinh thần đó.
6. Định hướng đúng đắn cho việc chưng hoa
Dựa trên các văn kiện phụng vụ hiện hành, có thể rút ra các nguyên tắc sau:
– Không che khuất bàn thờ, Nhà Tạm, hoặc Thánh Giá.
– Không biến cung thánh thành nơi trang trí dày đặc.
– Hoa đặt thấp hơn mặt bàn thờ, không lấn át không gian cử hành.
– Tránh sử dụng hoa giả như yếu tố chính.
– Ưu tiên sự hài hòa, không gây rối mắt.
– Luôn đặt câu hỏi: “Điều này giúp người ta cầu nguyện hay làm họ phân tâm?”
7. Cần thay đổi não trạng
Vấn đề lớn nhất không phải là hoa nhiều hay ít, mà là não trạng.
Nếu não trạng là: “Làm cho đẹp để khoe”, thì dù ít hoa cũng sai.
Nếu não trạng là: “Làm sao để Chúa nổi bật hơn”, thì ngay cả vài nhánh hoa đơn sơ cũng đủ.
Phụng vụ không cần xa hoa.
Phụng vụ cần sự trong suốt.
Mọi sự phải trở nên “trong” để người ta nhìn thấy Chúa.
Kết luận
Hoa không sai.
Trang trí không sai.
Cái sai là khi phụ trợ trở thành trung tâm.
Khi nhìn lên cung thánh mà người ta thấy hoa trước khi thấy bàn thờ, thấy sự rực rỡ trước khi thấy Thánh Giá, thì đã có một sự đảo chiều phụng vụ.
Và khi Chúa trở nên mờ nhạt trong chính nhà của Ngài, thì đó không còn là vấn đề thẩm mỹ – mà là vấn đề đức tin.
* Nguồn bài và hình: fb Lm. Thái Nguyên (14/02/2026)
