Có một giai thoại được kể lại rằng, vào thời cơn bách hại đạo gắt gao trên đất Nhật, một vị quan nhặt được trong đống ảnh tượng tịch thu một bức ảnh khiến ông sững sờ. Đó là hình một người để trái tim mình ra bên ngoài lồng ngực. Thoạt đầu, ông chỉ xem qua rồi ném vào sọt rác, cho đó là thứ kỳ cục của một thứ tà đạo xa lạ. Nhưng đến tối, một điều gì đó cứ níu lấy tâm trí ông. Hình ảnh ấy hẳn phải mang một ý nghĩa nào đó. Ông trở dậy, nhặt lại bức ảnh, đặt lên bàn và ngồi suy gẫm.
Trời đã về khuya, vị quan vẫn ngồi bất động một mình với bức ảnh trước mặt. Mãi gần một giờ sáng, ông mới thở ra nhẹ nhõm, cầm bút lông viết xuống dưới bức ảnh mấy chữ Hán: “Đối ngoại hữu kỳ tâm, đối nội vô tâm giả” — đối với người ngoài thì có cả tấm lòng, còn với riêng mình thì chẳng giữ lại gì cho mình.
Thật lạ lùng. Một nhà nho ngoại giáo, chỉ nhìn một bức ảnh, lại đọc ra được điều mà nhiều người mang danh Kitô hữu cả đời vẫn chưa thấu hiểu. Ông nhận ra rằng người để trái tim ra bên ngoài là người không còn giữ lại gì cho bản thân, là người đã trao đi tất cả. Và đó chính là chân lý sâu thẳm nhất của Thánh Tâm Chúa Giêsu.
Chúng ta thường quen với hình ảnh Thánh Tâm đến mức không còn thấy nó kỳ lạ nữa. Một trái tim bốc lửa, bị mão gai quấn quanh, mang vết thương còn rỉ máu, đặt phơi bày giữa ngực. Nhưng nếu dừng lại mà chiêm ngắm như vị quan kia đã làm, ta sẽ giật mình. Không ai bình thường lại để trái tim mình ra bên ngoài cả. Trái tim là nơi yếu mềm nhất, dễ tổn thương nhất, nên người ta luôn tìm cách che giấu, bảo vệ, giữ kín. Vậy mà Đức Giêsu lại làm điều ngược lại. Ngài phơi bày trái tim mình ra cho cả thế gian nhìn thấy, không che chắn, không phòng vệ, không giữ lại gì.
Đó là một trái tim không biết tự bảo vệ mình. Một trái tim chấp nhận bị đâm thâu. Thánh Gioan thuật lại giây phút trên đồi Canvê: “Một người lính lấy giáo đâm vào cạnh sườn Người, tức thì máu cùng nước chảy ra” (Ga 19,34). Trái tim ấy mở ra cho đến giọt cuối cùng. Đó không phải là sự yếu đuối, mà là hình thức cao cả nhất của tình yêu: tình yêu dám trở nên dễ tổn thương vì người mình yêu.
Chúng ta thì thường sống ngược lại. Ta khép trái tim mình vào trong, giấu nó sau những lớp tường phòng thủ. Ta cho đi một cách dè dặt, tính toán xem mình sẽ được lại gì, sợ rằng nếu trao đi quá nhiều thì sẽ chẳng còn gì cho bản thân. Ta yêu thương trong giới hạn, phục vụ trong chừng mực, và luôn dành một góc kín cho riêng mình. Tấm lòng ta thường “đối nội hữu tâm” — giữ lại phần lớn cho chính mình, và chỉ ban phát ra ngoài những gì còn dư.
Nhưng Thánh Tâm mời gọi ta sống theo một logic hoàn toàn khác. Logic của hạt lúa mì. Đức Giêsu dạy rằng nếu hạt lúa gieo vào lòng đất mà không thối đi, thì nó trơ trọi một mình; còn nếu nó chết đi, thì mới sinh được nhiều hạt khác. Người nào cứ khư khư giữ lấy trái tim mình thì cuối cùng sẽ đánh mất nó trong sự khô cằn. Còn người dám để trái tim ra bên ngoài, dám trao đi và chấp nhận tổn thương vì yêu, thì lại tìm được sự sống tràn đầy.
Điều an ủi là Thánh Tâm không chỉ là một mẫu gương để ta bắt chước, mà còn là một nơi để ta trú ẩn. Trái tim mở ra ấy không chỉ để cho đi, mà còn để đón nhận. Nó là cánh cửa luôn rộng mở cho mọi tâm hồn mỏi mệt và nặng gánh tìm về. Khi trái tim ta tan vỡ vì bị đối xử bất công, vì bị hiểu lầm, vì những gánh nặng đời thường, ta được mời gọi đặt nó vào trong Trái Tim Ngài. Bởi chính khi nương náu nơi một trái tim đã từng bị đâm thâu, ta mới học được cách yêu thương mà không sợ hãi.
Vị quan ấy đã đặt bức ảnh trên bàn làm việc một cách kính cẩn. Ông không trở lại đạo ngay, nhưng ông đã để cho hình ảnh ấy chất vấn cả cuộc đời mình. Có lẽ đó cũng là điều Thánh Tâm muốn nơi mỗi chúng ta hôm nay: hãy dừng lại, hãy chiêm ngắm thật lâu cái trái tim kỳ lạ để ra bên ngoài kia, và để cho nó đặt lại cho ta một câu hỏi. Trái tim tôi đang ở đâu? Tôi đang giữ nó cho riêng mình, hay tôi dám để nó ra bên ngoài, sống trọn vẹn vì Thiên Chúa và vì anh chị em mình?
* Pt. Giuse Vũ Đức Trung, DCCT
