Một trong những ngộ nhận lớn nhất của thời đại chúng ta là niềm tin rằng chỉ riêng tài năng đã đủ bảo đảm cho thành công. Chúng ta tán dương trí thông minh, vỗ tay trước năng lực, và thán phục những kỹ năng phi thường. Chúng ta đang sống trong một thế giới bị ám ảnh bởi thành tích, bằng cấp, và những thành tựu phô bày ra bên ngoài. Thế nhưng cuộc đời lại dạy chúng ta rằng chính sức mạnh nơi nhân cách của một người mới đưa người ấy đi xa hơn là sự sắc bén của tài năng. Một người không ngừng hạ bệ kẻ khác thường để lộ về chính mình nhiều hơn là về những người họ chỉ trích.
Phê bình vẫn có chỗ đứng chính đáng của nó. Những lời góp ý chân thành giúp con người trở nên tốt hơn. Sự sửa lỗi mang tính xây dựng làm cho các tổ chức vững mạnh. Lời khuyên khôn ngoan cứu nhiều người khỏi những sai lầm phải trả giá đắt. Nhưng có một thứ phê bình không phát sinh từ lòng yêu mến sự thật hay từ ước muốn giúp người khác nên tốt hơn. Nó phát sinh từ sự bất an. Đó là ngôn ngữ của lòng ghen tị núp dưới vỏ bọc của sự sâu sắc, của nỗi cay đắng đội lốt thẳng thắn, và của lòng tự ái bị tổn thương giả dạng khôn ngoan. Những kẻ quen thói hạ thấp người khác đang phơi bày chính tình trạng tâm hồn của họ. Họ để lộ những nỗi sợ hãi, những bức bối chưa được hóa giải, và sự bất lực của họ trong việc vui mừng trước điều tốt lành nơi người khác. Người có nội tâm vững vàng không dành cả đời để công kích thành công của kẻ khác. Người trưởng thành không tìm thấy niềm vui trong việc làm nhục người khác. Người vĩ đại không xây dựng bản thân bằng cách kéo đổ những người chung quanh.
Ai cũng có thể chỉ ra khuyết điểm. Chẳng cần mấy trí khôn để chế nhạo, mỉa mai, than phiền hay nói hành nói xấu; nhưng phải có chiều sâu nhân cách mới biết khích lệ. Phải có sự khôn ngoan mới sửa lỗi mà không làm người ta bẽ mặt. Phải có sức mạnh nội tâm mới vỗ tay trước chiến thắng của người khác trong khi chính mình vẫn còn đang đợi chờ bước đột phá của riêng mình. Sự thật là lời nói của bạn trước hết là tấm gương, rồi sau mới trở thành vũ khí. Trước khi làm tổn hại danh tiếng của người khác, chúng phơi bày nhân cách của chính bạn. Tài năng của bạn có thể khiến người ta nể phục, nhưng chính nhân cách mới khiến họ tin tưởng bạn. Và lòng tin là thứ tiền tệ của mọi mối tương quan bền vững.
Sai lầm nguy hiểm nhất mà bất cứ ai cũng có thể mắc phải là cho rằng danh tiếng được xây dựng dựa trên vẻ bề ngoài trước công chúng. Nhiều người tiêu tốn biết bao công sức để quản lý hình ảnh, mà lại lơ là sự chính trực. Họ đánh bóng hình ảnh của mình nhưng phớt lờ những thói quen của bản thân. Họ tìm kiếm những tràng pháo tay nhưng đánh mất sự chân thật. Thế nhưng danh tiếng không được dựng nên chủ yếu bởi những gì bạn đăng trên mạng, những gì bạn phát biểu trên bục cao, hay cách bạn cư xử khi mọi người đang nhìn vào. Danh tiếng của bạn được dựng nên bởi những gì bạn nói khi người khác không có mặt trong phòng. Nó được dựng nên trong những cuộc chuyện trò riêng tư. Nó lộ ra khi một người vừa rời khỏi cuộc họp và bạn bỗng có cơ hội chỉ trích họ mà chẳng phải chịu hậu quả gì. Nó được thử thách khi những lời đồn thổi đang lan đi, và bạn chọn hoặc góp phần vào sự phá hoại ấy, hoặc chặn đứng câu chuyện lại.
Điều trớ trêu của cuộc đời là rồi người ta sẽ quên đi phần lớn những chi tiết về điều bạn đã làm được, nhưng họ hiếm khi quên được bạn đã khiến họ cảm thấy thế nào. Họ nhớ rằng sự hiện diện của bạn mang lại bình an hay căng thẳng. Họ nhớ rằng thành công của bạn truyền cảm hứng cho người khác hay làm họ e dè. Họ nhớ rằng ảnh hưởng của bạn chữa lành các vết thương hay tạo thêm vết thương mới. Vì thế, ước gì chúng ta trở nên những con người mà sự cao quý không chỉ được đo bằng trí thông minh, mà bằng sự chính trực; không chỉ bằng tầm ảnh hưởng, mà bằng lòng khiêm nhường; không chỉ bằng hiệu suất, mà bằng tình người. Ước gì chúng ta trở nên những con người biết vui mừng cho người khác mà không cảm thấy bị đe dọa, biết sửa lỗi mà không làm ai bẽ mặt, biết cạnh tranh mà không đánh mất lòng trắc ẩn, và biết thành công mà không thỏa hiệp với các giá trị của mình. Hãy nói tốt về những người không thể tự bênh vực mình.
* Pt. Giuse Vũ Đức Trung, DCCT
