THẾ HỆ CÔ ĐƠN NHẤT: VĂN HÓA TIỆN NGHI ĐANG LÀM RẠN NỨT NHÂN TÍNH CHÚNG TA RA SAO

Năm 2018, khi thành lập một tổ chức thiện nguyện kết nối bạn hữu, tôi ngỡ mình đã thấu hiểu nỗi cô đơn. Tôi chứng kiến biết bao người cao tuổi đang trượt qua những kẽ nứt của một nền văn hóa đề cao tiện nghi và năng suất hơn cộng đồng. Nhưng bảy năm sau, một sự thật bất ngờ hiện rõ: nhóm có nguy cơ cô đơn sâu sắc và mãn tính cao nhất không còn là người già, mà là những người trẻ trưởng thành.

Theo Văn phòng Thống kê Quốc gia Anh (ONS), 40% người trưởng thành từ 16–29 tuổi báo cáo cảm thấy cô đơn “thường xuyên hoặc luôn luôn” hoặc “một phần thời gian”, so với chỉ 17% ở những người từ 70 tuổi trở lên. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử ghi nhận thanh niên trở thành thế hệ cô đơn nhất tại Anh. Điều này mang ý nghĩa chuyển dịch xã hội sâu sắc: tuổi trẻ không còn là tấm khiên chống lại sự cô lập, và những động lực gây ra nỗi cô đơn ngày càng gắn liền với cấu trúc của chính đời sống hiện đại hơn là yếu tố tuổi tác.

Làm sao chúng ta đến nông nỗi này? Một phần của thế hệ ấy đã lớn lên trong giai đoạn phong tỏa năm 2020 — những năm tháng hình thành xã hội quan trọng nhất bị ghi dấu bởi các nghi thức trưởng thành bị hủy bỏ, sự cô lập và một dòng chảy ngầm của nỗi sợ hãi. Tuy nhiên, đó chỉ là một chương và nó phơi bày thực tế rằng đời sống cộng đồng của chúng ta vốn đã trở nên mỏng manh từ trước.

Nhưng cô đơn không chỉ là câu chuyện hậu Covid; đó là một cuộc khủng hoảng văn hóa, xã hội và tinh thần.

Chúng ta đang sống trong thời đại của Amazon Prime, các ứng dụng mua sắm và mọi thứ đều “giao vào ngày mai”. Sự tiện nghi đã trở thành một thứ ngẫu tượng đối với nhiều người, còn cộng đồng chỉ là một lựa chọn không bắt buộc. Nhưng tiện nghi có một cái giá về tâm linh. Khi mọi thứ trong đời trở nên không có sự cọ xát (frictionless), con người bắt đầu bị xem là vật cản. Và chúng ta bắt đầu tổ chức cuộc sống để né tránh nhau.

Vừa hôm qua, tôi nhìn thấy một chàng trai mở cửa đón người giao đồ ăn Deliveroo. Anh ta không ngước nhìn hay mỉm cười; anh chỉ lẩm bẩm mã số xác nhận trong khi dán mắt vào điện thoại, chộp lấy túi đồ và đóng sập cửa. Người tài xế không phải là một con người trong cuộc giao dịch đó; chỉ là một chức năng, một dịch vụ, một sự tiện nghi. Đây không đơn thuần là thiếu lễ độ; đó là triệu chứng của một xã hội ngày càng được định hình bởi tính thực dụng. Khi cuộc sống hằng ngày trở nên thuần mang tính giao dịch và không có tương tác giữa người với người, chúng ta ngừng được nhào nặn bởi chính những cuộc gặp gỡ vốn làm nên nhân tính.

Sự bình thường hóa dần dần của lối sống đơn độc — không chỉ như một kiểu ở mà là cả một cách sống — đang thì thầm một lời dối trá nguy hiểm về sự tự lực. Dữ liệu từ Quỹ Hôn nhân chỉ ra rằng chỉ còn 58% phụ nữ Gen Z và 56% nam giới Gen Z được kỳ vọng sẽ kết hôn, việc trì hoãn kết hôn đang nhanh chóng trở thành quy luật. Nhưng đây không chỉ là thay đổi sở thích; nó là một phần của mô hình đứt gãy kết nối rộng lớn. Khi một thế hệ chọn sự tự trị thay vì cam kết, cô đơn tất nhiên lấp đầy khoảng chân không nơi các mối quan hệ bền lâu và đời sống chung từng hiện hữu.

Nhưng sự tự lập cô lập không phải là điều chúng ta được tạo dựng để sống.

Ngay từ những trang đầu của Kinh Thánh, sự thật này đã được viết vào bản tính của chúng ta. Trong sách Sáng Thế, trước khi sa ngã, Thiên Chúa nhìn Adam và phán: “Con người ở một mình thì không tốt” (St 2,18). Nói cách khác: sự cô độc không chỉ làm chúng ta mất phương hướng sâu sắc, mà nó còn trái ngược với bản tính thụ tạo của con người.

Nhân học Công giáo dạy rằng con người được tạo dựng theo hình ảnh của Thiên Chúa Ba Ngôi; một Thiên Chúa của tương quan, của hiệp thông, của sự tự hiến đời đời giữa Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh Thần. Điều này nghĩa là chúng ta được thiết kế không phải để khép kín nơi mình mà để trở thành quà tặng cho nhau. Chẳng trách người trẻ hôm nay cảm thấy đói khát sự kết nối: họ đang cố gắng sống một đức tin mang tính cộng đồng trong một thế giới chạy theo chủ nghĩa cá nhân.

Mọi đặc điểm của đời sống phương Tây hiện đại và “bình thường mới” đều đẩy chúng ta về hướng cô lập. Sống một mình trở nên phổ biến và làm việc từ xa loại bỏ những tương tác con người hằng ngày từng cấu trúc hóa đời sống chúng ta. Ngay cả đời sống thiêng liêng cũng có nguy cơ trở nên “vô thân thể” — các Thánh lễ trực tuyến và cộng đồng mạng tuy hữu ích nhưng không bao giờ có thể thay thế cho communio: sự hiệp thông hiện thân ngay cốt lõi của đời sống Kitô hữu.

Thế hệ trẻ không hề “hỏng”. Họ chỉ đang cố gắng phát triển trong những điều kiện trái ngược với căn tính sâu xa nhất của họ: sự cô lập, các mối quan hệ thuần giao dịch và một xã hội tán dương tư lợi hơn sự phục vụ tha nhân.

Và đây là sự thật gây bồn chồn: chính sự cô lập đã trở thành một chước cám dỗ. Không phải sự cô tịch thánh thiện của các thánh, mà là kiểu sống bảo vệ cái tôi, vốn thì thầm rằng thà ở nhà còn hơn. Là người Công giáo, chúng ta biết một điều mà thế giới đang dần quên lãng: cộng đồng không phải là một thứ xa xỉ; nó là liều thuốc giải độc cho sự cô lập. Giáo hội thời sơ khai đã lớn lên qua những bài giảng lắng nghe trong cộng đồng, tình bằng hữu, bữa ăn chung, sự chăm sóc lẫn nhau và sự thuộc về.

Trái lại, ngày nay nhiều người trẻ sống đơn độc trong những căn hộ nơi hàng xóm là người lạ, gọi đồ ăn với rất ít tương tác giữa người với người và đi làm với khuôn mặt dán chặt vào điện thoại. Những nhịp điệu quen thuộc từng gắn kết xóm giềng — ông bà, họ hàng, láng giềng, giáo dân, đồng nghiệp — phần lớn đã biến mất, nhường chỗ cho những quan hệ rời rạc, giao dịch. Trong bối cảnh đó, sự phục vụ, hy sinh chung và hiện diện cộng đồng trở nên tùy chọn thay vì gắn chặt vào đời sống hằng ngày, khiến một thế hệ bị thiếu đói xã hội dù luôn được kết nối liên tục.

Cô đơn đang nhanh chóng trở thành một phong cách sống vì văn hóa tiện nghi khiến cô lập trở nên quá dễ dàng. Nhưng chúng ta phải nhớ rằng chúng ta là những hữu thể xã hội, có tính tương quan và chỉ phát triển mạnh mẽ trong các mối quan hệ: gia đình, xã hội và giáo hội. Ở danh tính sâu sắc nhất, chúng ta là thụ tạo được tạo dựng cho hiệp thông.

Dĩ nhiên, để thuộc về nhau cần sự hy sinh: thời gian, công sức và sự chấp nhận tổn thương. Nhưng không có không gian nào cho việc sống như những cá nhân tách biệt. Khi Chúa Giêsu dạy chúng ta cầu nguyện, Người không nói “Cha của con” mà là “Lạy Cha chúng con”. Vì vậy, chúng ta phải tự hỏi: cái giá phải trả cho một nền văn hóa coi trọng tiện nghi hơn hiệp thông là gì? Liệu ta có sẵn lòng giành lại và dạy cho thế hệ trẻ công việc đẹp đẽ nhưng đầy hy sinh của sự thuộc về cộng đồng?

Liều thuốc giải cho nỗi cô đơn -từ thuở ban đầu- luôn là cộng đồng. Việc khôi phục tình bạn liên thế hệ trong một thế giới bị chia cắt bởi chính trị căn tính là thiết yếu để hàn gắn các liên kết cộng đồng. Bằng cách chọn sự kết nối thực tế thay vì sự tiện nghi, chúng ta có thể bắt đầu dệt lại mạng lưới xã hội vốn giữ chúng ta bên nhau.

Tác giả: Delphine Chui

Bản dịch: Vincentius Đình Trọng (fb)

Bản gốc (bao gồm cả hình): https://thecatholicherald.com/article/the-loneliest-generation