CHƯƠNG 4 – SỰ BẤT LỰC
(TRÍCH DẪN SÁCH: NUÔI DẠY CON CÁI – 14 NGUYÊN TẮC TIN MỪNG)
—
Nguyên tắc: Nhận ra những gì mình không thể làm là điều cốt yếu để nuôi dạy con cái nên người.
Đó là một cảnh tượng giữa chốn đông người. Nếu bạn ở gần đó, thật khó để không dừng lại việc đang làm để nhìn và lắng nghe. Và đối với tôi, thật khó để không tự hỏi rằng cảnh tượng tương tự như thế đã lặp lại bao nhiêu lần trong cùng ngày hôm đó bởi các bậc cha mẹ, những người có thiện chí nhưng đã bị lạc lối. Tôi biết niềm tin đằng sau những gì người mẹ đó đã làm ở trung tâm mua sắm ngày hôm ấy. Tôi biết niềm tin đó bởi vì trong những ngày đầu làm cha mẹ, tôi cũng đã tin vào nó. Trong thâm tâm, người mẹ ấy cảm thấy mình đang là một người mẹ tốt và trung tín, rằng cô ấy đang làm chính xác những gì một phụ huynh nên làm trong tình huống đó. Và tôi không nghi ngờ động cơ của cô ấy, nhưng những gì cô ấy làm được thúc đẩy bởi một điều mà nhiều bậc cha mẹ tin tưởng, nhưng lại hoàn toàn sai lầm.
Không để ý đến những người xung quanh, cô ném những lời buộc tội và đe dọa vào đứa con trai nhỏ của mình. Khuôn mặt cô nghiêm nghị và giọng nói lớn tiếng, và cô cứ đinh ninh rằng cuộc nói chuyện đó sẽ thay đổi cậu bé. Cô tin rằng với những gì cậu bé đã làm, cậu sẽ không bao giờ dám tái phạm nữa. Cô đang trút giận lên thằng bé, và cô tin rằng việc trút giận đó sẽ thay đổi nó. Cậu bé khóc thầm khi cô dí sát mặt vào mặt cậu đến mức tôi chắc chắn cậu không chỉ nghe thấy lời nói mà còn cảm nhận được hơi thở của cô. Đúng, cậu bé sẽ nhớ cơn giận của mẹ, nhưng tôi không chắc cơn giận đó sẽ làm được điều mà nó dự định. Cô nắm lấy tay cậu bé và bỏ đi, vẫn tiếp tục ra rả dạy dỗ khi cậu bé lê bước theo sau.
Tôi có nghĩ người mẹ đó yêu con trai mình không? Có, tôi nghĩ có lẽ là có. Nhưng cách cô nuôi dạy con đã được định hình bởi việc tin vào một điều sẽ chẳng bao giờ có tác dụng.
Bất Lực
Bạn có thể đang tự hỏi tiêu đề của phần này có liên quan gì đến câu chuyện bạn vừa đọc. Người mẹ đó đã dí mặt vào con trai với cơn giận dữ đe dọa bởi vì cô đã tự gán cho mình một quyền năng mà cô không hề có. Tôi đã từng tin vào ảo tưởng này. Tôi đã nghe các bậc cha mẹ nói ra điều đó: “Dù có là việc cuối cùng tôi làm, tôi cũng sẽ bắt con cái mình phải tin.” “Tôi sẽ kỷ luật để tống khứ mọi điều tồi tệ ra khỏi con cái tôi.” “Nhiệm vụ của tôi là đảm bảo rằng chúng làm điều đúng đắn.” “Nếu tôi không làm gì khác, tôi sẽ gửi vào thế giới những đứa trẻ được chuẩn bị để sống đúng đắn.” “Sau khi tôi xử lý xong, nó sẽ không bao giờ dám nghĩ đến việc làm điều đó một lần nữa.” Sự đánh giá trong những tuyên bố này rằng trẻ em cần phải thay đổi là đúng. Khao khát sâu sắc về sự thay đổi đó thúc đẩy cha mẹ là đúng. Cam kết hành động vì sự thay đổi đó là đúng. Vậy thì điều gì sai trong mỗi tuyên bố này? Mỗi tuyên bố đều giả định một quyền năng từ phía cha mẹ mà không cha mẹ nào có, và giả định đó tạo ra đủ loại rắc rối trong việc nuôi dạy con cái.
Nếu bạn muốn trở thành người mà Thiên Chúa thiết kế bạn trở thành trong vai trò cha mẹ và làm những gì Ngài kêu gọi bạn làm, bạn phải xưng nhận một điều cốt yếu. Lời xưng nhận này có quyền năng thay đổi nhiều điều về cách bạn hành động và phản ứng với con cái. Điều sống còn là bạn phải tin và thừa nhận rằng bạn hoàn toàn không có quyền năng để thay đổi con mình. Bây giờ hãy nghĩ lại từ góc độ của Tin Mừng Chúa Giê-su Kitô, chủ đề trung tâm của cuốn Sách vốn là hướng dẫn nuôi dạy con cái đáng tin cậy nhất của chúng ta. Nếu bất kỳ con người nào sở hữu quyền năng tạo ra sự thay đổi lâu dài nơi một con người khác, thì một lần nữa, Chúa Giê-su đã chẳng cần phải đến! Sự nhập thể, cuộc đời, cái chết và sự phục sinh của Chúa Giê-su đứng đó như một bằng chứng lịch sử rõ ràng rằng quyền năng thay đổi của con người không tồn tại. Lý do Thiên Chúa đã đi đến một mức độ như vậy trong việc kiểm soát các sự kiện lịch sử để đúng thời điểm, Con Ngài sẽ đến và làm cho chúng ta những gì chúng ta không thể tự làm, là vì không còn cách nào khác.
Nuôi dạy con cái không phải là việc thực thi quyền năng để thay đổi con cái bạn. Nuôi dạy con cái là sự trung tín khiêm nhường của bạn trong việc sẵn lòng tham gia vào công việc thay đổi của Thiên Chúa vì lợi ích của con cái bạn. Thưa các bậc cha mẹ, đây là điều các bạn cần hiểu: Thiên Chúa đã ban cho bạn thẩm quyền cho công việc thay đổi, nhưng chưa bao giờ ban cho bạn quyền năng để làm cho sự thay đổi đó xảy ra. Nhưng chúng ta cứ tin vào ảo tưởng, nghĩ đi nghĩ lại rằng quyền năng đó là của mình. Chúng ta nghĩ rằng nếu chúng ta nói to hơn một chút, hoặc đứng gần hơn một chút, hoặc đưa ra lời đe dọa đáng sợ hơn một chút, hoặc hình phạt nghiêm khắc hơn một chút, thì con cái chúng ta sẽ thay đổi. Và bởi vì sự thay đổi không diễn ra, chúng ta có xu hướng làm mạnh tay hơn nữa.
Ồ, chắc chắn rồi, bạn có thể dọa nạt hoặc thưởng cho con cái để có sự thay đổi tạm thời. Bạn có thể tạm thời mua chuộc chúng hoặc xua đuổi chúng. Bạn có thể thực thi sự kiểm soát tạm thời đối với hành vi của một đứa trẻ, nhưng điều cần phải thay đổi để sự thay đổi đó bền vững và sinh hoa trái là một cái gì đó bên trong đứa trẻ. Hãy để tôi nói theo cách này: hành vi của con cái bạn là triệu chứng của những gì đang diễn ra bên trong chúng. Sự thay đổi bên trong luôn đi trước sự thay đổi lâu dài bên ngoài. Trong việc nuôi dạy con cái, điều bạn đang đối phó sâu sắc hơn nhiều so với nhu cầu thay đổi hành vi. Điều bạn luôn đối phó là nhu cầu thay đổi tấm lòng, và chúng ta đơn giản là hoàn toàn không có quyền năng để thay đổi tấm lòng của người khác. (Nếu bạn muốn biết thêm về điều đó, sẽ có một chương dành riêng cho cuộc thảo luận này).
Bây giờ đây là điểm mấu chốt: nếu là cha mẹ mà bạn nghĩ rằng mình có quyền năng mà thực tế bạn không có, bạn sẽ làm những việc bạn không nên làm và bạn sẽ thất bại trong việc làm những điều thiết yếu phải làm. Khi bạn nghĩ công việc của mình là thay đổi con cái và bạn đã được trao quyền năng để làm điều đó, việc nuôi dạy con cái của bạn sẽ có xu hướng đòi hỏi, hung hăng, đe dọa và tập trung vào các quy tắc và hình phạt. Trong kiểu nuôi dạy con cái này, bạn đang làm việc để biến con cái thành một cái gì đó hơn là làm việc để giúp chúng nhìn thấy điều gì đó và tìm kiếm điều gì đó. Trong hình thức nuôi dạy con cái này, tất cả là về bạn và con cái bạn, thay vì bạn là một tác nhân của những gì chỉ có Thiên Chúa mới có thể làm nơi con cái bạn. Hy vọng của bạn là bạn sẽ sử dụng đúng quyền năng, vào đúng thời điểm, và theo đúng cách để kết quả là sự thay đổi nơi con cái. Quy trình đó hoàn toàn khác biệt so với việc nỗ lực trở thành một công cụ hữu ích trong tay của một Thiên Chúa đầy ân sủng biến đổi vinh hiển, Đấng duy nhất là hy vọng của bạn và là hy vọng của con cái bạn.
Đây là điểm mấu chốt cho mọi bậc cha mẹ: sự thay đổi cần phải diễn ra trong mỗi đứa con của bạn, bạn không thể tạo ra nó. Thực tế, không nơi nào trong Lời Ngài, Thiên Chúa giao cho bạn trách nhiệm tạo ra nó. Nuôi dạy con cái tốt là trở nên thoải mái với thực tế rằng bạn bất lực trong việc thay đổi con mình. Thực tế, nuôi dạy con cái tốt là ăn mừng sự thật rằng Thiên Chúa chưa bao giờ và sẽ không bao giờ đặt gánh nặng thay đổi lên vai bạn. Bởi vì thay đổi con cái là một gánh nặng mà chúng ta không bao giờ có thể mang nổi, Thiên Chúa đã mang gánh nặng đó thay chúng ta bằng cách sai Con Ngài đến để trở thành tác giả của sự thay đổi cá nhân lâu dài. Gánh nặng đã gây ra cái chết của Ngài giải phóng các bậc cha mẹ chúng ta và ban sự sống mới cho con cái chúng ta. Đó mới là tin mừng! Vì vậy, công việc của chúng ta rất đơn giản; không phải là tạo ra sự thay đổi, mà là trở thành những công cụ khiêm nhường và sẵn lòng của sự thay đổi trong tay của Tác giả duy nhất của sự thay đổi.
Điều này có nghĩa là bạn và tôi phải sẵn sàng từ bỏ những thói quen nuôi dạy con cái dựa vào sức người cũ kỹ đó. Chúng ta phải chấm dứt những giọng nói lớn tiếng, những lời đe dọa leo thang, những cách gọi tên tinh vi, những lời lên án, những hình phạt ngày càng tồi tệ hơn, việc nói với con cái rằng chúng ta công chính hơn chúng bao nhiêu, sự im lặng trừng phạt, và việc giữ lại tình cảm khi chúng làm chúng ta khó chịu. Đừng hiểu lầm tôi ở đây. Con cái bạn thực sự cần bạn thực thi thẩm quyền, nhưng không phải với tư cách là người tạo ra sự thay đổi. Chúng cần bạn thực thi thẩm quyền với tư cách là người đại diện cho Tác giả của mọi sự thay đổi lâu dài. Điều này có nghĩa là bạn thôi cố gắng sử dụng bất kỳ quyền lực nào có sẵn để bắt con cái thay đổi và bắt đầu suy nghĩ như một người đại diện. Đại diện cho Thiên Chúa, Đấng ban cho chúng ta ân sủng để thay đổi, nghĩa là tìm kiếm những cơ hội hàng ngày để truyền đạt ân sủng đó, giúp con cái chúng ta thấy chúng cần ân sủng đó như thế nào, và làm gương về ân sủng đó trong cách chúng ta nói và hành động với con cái.
Bây giờ, phòng khi bạn đang thắc mắc, tôi không nói về việc từ bỏ thẩm quyền làm cha mẹ của bạn. Tôi không nói về việc để con cái làm bất cứ điều gì chúng muốn. Tôi không nói về việc nuôi dạy con cái không có sự sửa trị hay kỷ luật. Tôi không nói về việc phớt lờ những điều sai trái mà con cái bạn làm hoặc gọi sai là đúng. Những gì tôi đang nói đến là việc thực thi thẩm quyền làm cha mẹ phục tùng quyền năng thiết yếu của ân sủng biến đổi. Loại thẩm quyền này từ bỏ hy vọng vào quyền năng con người và vui vẻ đặt hy vọng vào quyền năng đáng kinh ngạc của Thiên Chúa. Quyền năng của Ngài là hy vọng duy nhất của mọi cha mẹ và mọi đứa trẻ dù họ có biết hay không. Bạn không thức dậy mỗi sáng và lại gánh lấy gánh nặng thay đổi con cái; thay vào đó, bạn thức dậy và đầu phục mọi điều bạn sẽ làm và nói trong ngày hôm đó cho Thiên Chúa của sự thay đổi, Đấng đã sai bạn làm người đại diện cho Ngài.
Các Công Cụ Quyền Lực
Hãy để tôi chỉ cho bạn ba công cụ quyền lực của cha mẹ thường được sử dụng nhất mà chúng ta có xu hướng dùng để tạo ra sự thay đổi nơi con cái.
Nỗi Sợ
Quyền năng mà chúng ta tin vào ở đây là chúng ta có thể đưa ra một lời đe dọa đủ lớn để tạo ra một nỗi sợ hãi đủ lớn nhằm thay đổi con cái. Vì vậy, mỗi ngày với con cái đều được đánh dấu bằng những lời đe dọa kiểu như: “Con không muốn biết chuyện gì sẽ xảy ra nếu bố phải đi lên những bậc thang này một lần nữa đâu. Bố sẽ lên bản tin mất! ‘Người cha kỷ luật con cái, hình ảnh và chi tiết trên bản tin lúc mười giờ.'” Hoặc như thế này: “Dọn dẹp phòng của con ngay và nhanh lên nếu không mẹ sẽ dọn sạch mọi thứ chỉ trừ lại cái đệm và cái gối. Rồi con có thể ngủ trên sàn nhà và suy nghĩ về việc con luộm thuộm như thế nào và về tất cả những thứ con từng có mà đã bị lấy đi.” Và như thế này: “Làm thế lần nữa đi và con sẽ bị cấm túc trong nhiều tháng. Bố sẽ cấm túc con lâu đến nỗi con sẽ quên mất bên ngoài trông như thế nào!”
Tại sao chúng ta sử dụng những lời đe dọa? Bởi vì chúng có hiệu quả tạm thời. Hãy nghĩ về điều đó: khi bạn là một người lớn trưởng thành và con bạn chỉ bằng một nửa kích thước của bạn, bạn là một sự hiện diện đầy đe dọa. Đôi mắt lồi ra, mặt đỏ gay, ngón tay chỉ trỏ và giọng nói lớn của bạn là sự đe dọa. Bạn có thể làm những việc khiến con bạn sợ không dám chống lại bạn, nhưng cần phải phân biệt ở đây. Có một đứa con có đủ kinh nghiệm về những gì xảy ra khi bạn tức giận để khiến nó sợ không dám chống lại bạn thì hoàn toàn khác biệt với việc có một đứa con được thúc đẩy bởi khao khát bên trong muốn làm điều đúng đắn và hiểu biết rằng nó cần sự giúp đỡ của Thiên Chúa để làm điều đó.
Đứa trẻ đầu tiên hoàn toàn chưa thay đổi; nó chỉ đơn giản là đang cố gắng tránh những lời đe dọa của bạn. Nếu bạn loại bỏ các lời đe dọa hoặc nếu nó phát hiện ra cách không vâng lời mà bạn không biết, nó sẽ quay lại ngay với những hành vi bạn đã cấm. Những lời đe dọa của bạn không kích thích sự thay đổi bên trong; thay vào đó, những lời đe dọa của bạn là một hệ thống kiểm soát bên ngoài. Hãy nhớ rằng bạn đại diện cho Người Cha tối cao, Đấng không thỏa mãn với việc chỉ sử dụng quyền năng của Ngài để kiểm soát chúng ta. Ngài thực thi sự cai trị của mình bằng cách sai Con của Ngài đến để giải cứu và biến đổi chúng ta một cách triệt để. Đúng, Ngài có đặt những lời đe dọa thánh khiết trước chúng ta, nhưng Kinh Thánh nói rõ ràng một cách đáng kinh ngạc rằng nếu tất cả những gì chúng ta cần là một danh sách các lời đe dọa thiêng liêng, thì một lần nữa, cuộc đời, cái chết và sự phục sinh của Chúa Giê-su đã không cần thiết.
Tôi cần đưa ra một quan sát khác về sức mạnh của những lời đe dọa. Tôi đã trải nghiệm điều tôi sắp nói, và tôi đã nói chuyện với nhiều bậc cha mẹ cũng đã trải nghiệm điều đó. Sẽ đến lúc trong cuộc đời của tất cả trẻ em khi chúng không còn bị đe dọa bởi cha mẹ nữa. Nếu bạn đã phụ thuộc vào các lời đe dọa để kiểm soát con cái, thời điểm mà tôi đang nói đến vừa đáng sợ vừa chán nản, bởi vì công cụ mà bạn đã sử dụng trong nhiều năm đột nhiên không còn tác dụng. Tôi có bốn người con. Tôi cao khoảng 1m78, và đứa con thấp nhất của tôi là con gái tôi và nó cao khoảng 1m85. Nó có ba người anh trai cao hơn. Tôi đã kết thúc những ngày nuôi dạy con cái, khi các con vẫn còn ở trong nhà, bằng cách ngước lên để nói chuyện với chúng. Nếu con cái bạn cao hơn bạn về thể chất và ít phụ thuộc vào bạn hơn nhiều so với trước đây, bạn không còn là một sự hiện diện đe dọa nữa. Một khi con cái bắt đầu trở thành những người ngang hàng với bạn về trí tuệ và thể chất, chúng sẽ thôi bị đe dọa bởi bạn.
Sự đe dọa thiếu ân sủng là một công cụ kiểm soát bên ngoài sẽ thất bại trong việc thay đổi con trai hay con gái bạn theo cách nền tảng mà mọi đứa trẻ cần được thay đổi.
Phần Thưởng
Đây có thể là cách phổ biến nhất chúng ta chiến đấu với sự bất lực của mình để thay đổi con cái. Chúng ta thao túng chúng làm những gì chúng ta muốn bằng cách giữ những phần thưởng nhất định trước mặt chúng. Chiến lược này không nên nhầm lẫn với công việc công chính của Thiên Chúa là thúc đẩy sự vâng lời của chúng ta bằng lời hứa về phần thưởng tâm linh. Thay vào đó, chúng ta tìm thấy thứ gì đó mà con cái thực sự muốn, và chúng ta đưa nó ra và nói: “Nếu con làm…, bố/mẹ sẽ cho con…”
Josh mười một tuổi và không hòa thuận lắm với em gái bảy tuổi, Mary. Mary thường bị bỏ lại khóc lóc sau một trong những cuộc chạm trán với anh trai. Bố mẹ Josh ngày càng thất vọng và chán nản vì chuyện này đã trở thành chuyện cơm bữa. Vì vậy, bố của Josh đến gặp cậu và nói: “Josh, con biết cái máy bay không người lái nhỏ mà con đang xem trên mạng không? Chà, cái máy bay đó có thể là của con. Tất cả những gì con phải làm là hòa thuận với Mary trong một tháng, chỉ bốn tuần ngắn ngủi thôi, và cái máy bay đó sẽ là của con.”
Josh sau đó có bốn tuần yêu thương, vị tha, kiên nhẫn và tử tế nhất mà cậu từng có với Mary. Bố mẹ Josh ngạc nhiên vì suốt cả tháng Mary không khóc một lần nào. Họ đang đắm mình trong sự khôn ngoan và thành công của việc làm cha mẹ. Vì vậy, bố của Josh đặt hàng cái máy bay không người lái và thậm chí trả tiền để giao hàng nhanh. Cái máy bay đến, Josh và bố cùng lắp ráp. Họ lái thử một chút ở sân sau và mười lăm phút sau, họ nghe thấy tiếng Mary khóc khi Josh đang đuổi theo con bé quanh sân sau với cái máy bay không người lái nhỏ của mình.
Bây giờ hãy cùng tôi suy nghĩ về những gì đã xảy ra ở đây. Lời hứa và việc mua cái máy bay không người lái là nỗ lực của bố mẹ Josh nhằm tạo ra một cái gì đó mà họ không có khả năng tạo ra. Những gì trông giống như một thành công đáng kinh ngạc lại là một thất bại to lớn. Bạn thấy đấy, Josh đã không tử tế với em gái trong bốn tuần đó vì cậu đã đi đến điểm nhận thấy việc ngược đãi em là sai trái như thế nào, xưng tội với Thiên Chúa và với em gái, và cầu nguyện xin sự giúp đỡ để yêu thương em hơn. Hoàn toàn không! Không có sự nhận biết sai trái và mong muốn thay đổi nào bên trong Josh cả. Cậu không hề bắt đầu cảm thấy một lòng trắc ẩn và tình yêu mới dành cho Mary. Thực tế, lý do duy nhất Josh tử tế với Mary trong bốn tuần là vì Josh yêu Josh! Tình yêu bản thân này cũng chính là lý do cậu ngược đãi em gái ngay từ đầu. Giờ đây, không chỉ tình yêu bản thân, thứ khiến Josh làm những điều vui vẻ cho mình nhưng gây tổn thương cho em gái, vẫn còn đó, mà nó còn được thưởng. Và những gì Josh làm với cái máy bay không người lái mới chứng minh rằng không có sự thay đổi nào trong cậu cả. Điều này nghe có vẻ khắc nghiệt, nhưng cần phải nói ra: chiến lược của bố mẹ Josh không phải là Kitô giáo cũng không phải là nuôi dạy con cái bởi vì họ không hoạt động như những đại sứ cho những gì Thiên Chúa muốn làm trong cuộc đời Josh và bởi vì họ không chấp nhận sự bất lực của mình. Họ không hoạt động như những công cụ thay đổi trong tay Thiên Chúa.
Nhưng còn nhiều hơn thế nữa. Mặc dù tôi chắc chắn rằng bố mẹ Josh không cố ý làm điều này, nhưng họ đang dạy Josh một kỹ năng mà họ có lẽ không muốn cậu có. Đó là kỹ năng kinh tế đạo đức. Khi những phần thưởng của cha mẹ được vẫy trước mặt, Josh sẽ thực hiện một phân tích chi phí/lợi ích. Cậu sẽ tự hỏi: “Liệu phần thưởng họ đưa ra có phải là khoản thanh toán đủ lớn cho hành vi họ muốn từ mình không?” Josh sẽ học cách đàm phán với cha mẹ và nâng giá. Nếu một đứa trẻ đang đàm phán phần thưởng với cha mẹ, nó không có cảm giác tội lỗi đạo đức và mong muốn làm điều đúng đắn bên trong. Nó chỉ theo đuổi những gì nó muốn, và nếu một chút vâng lời tạm thời là cái giá phải trả, nó sẵn lòng.
Thay đổi là học biết điều gì là đúng, thừa nhận rằng nó đúng, xưng nhận rằng bạn đã sai, cam kết một cách sống mới, và tìm kiếm sự giúp đỡ bạn cần để làm điều đó. Không điều nào trong số này đã xảy ra bên trong Josh, bởi vì cha mẹ cậu buồn thay đã nhượng bộ trước cám dỗ chọn sự kiểm soát thay vì hiến mình cho công việc khó khăn, kiệt sức và thường chán nản là trở thành công cụ thay đổi trong tay Đấng duy nhất có thể tạo ra nó. Thật cám dỗ cho mọi cha mẹ, vào bất kỳ ngày nào, trong một trong những khoảnh khắc khó khăn đó, khi thấy sự kiểm soát tức thời tốt hơn là sự thay đổi lâu dài và với lấy bất kỳ công cụ nào trong tầm tay để khiến con cái làm điều bạn muốn.
Giống như nỗi sợ hãi, công cụ này sẽ chỉ tạo ra những gì bạn đang tìm kiếm trong một thời gian. Khi con bạn còn nhỏ, có nhiều thứ nhỏ và rẻ tiền mà con bé có thể muốn, những thứ sẽ cho bạn quyền kiểm soát tạm thời. Nhưng khi con bé trưởng thành, chi phí cho những gì sẽ tạo ra điều bạn muốn từ con bé tăng lên, cho đến khi không còn gì bạn có thể chi trả để thúc đẩy con bé làm điều bạn muốn. Chính tại điểm này, nhiều bậc cha mẹ đau buồn nói: “Chuyện gì đã xảy ra với con tôi vậy?” Câu trả lời là, không có chuyện gì xảy ra với con bạn cả; đây là con người mà con bé vẫn luôn là. Bạn chỉ vừa che đậy những gì thực sự đang diễn ra bên trong con bé bằng một chuỗi phần thưởng vô tận.
Sự Xấu Hổ
Sự xấu hổ và tội lỗi là những công cụ quyền lực mà cha mẹ sử dụng thường xuyên hơn chúng ta nhận ra. “Bố/mẹ không thể tin được là con lại có thể nghĩ đến việc làm một chuyện như thế!” “Khi bằng tuổi con, bố/mẹ sẽ không bao giờ nghĩ đến việc làm điều đó!” “Trong suốt những ngày làm cha mẹ, bố/mẹ chưa bao giờ nghĩ mình phải đối mặt với chuyện như thế này!” “Sau tất cả những gì bố/mẹ đã làm cho con, và đây là cách con đối xử với bố/mẹ sao.” “Đôi khi bố/mẹ tự hỏi con từ đâu chui ra vậy.” “Con không biết con đã bắt bố mẹ phải trải qua những gì đâu.” Không câu nào trong số những tuyên bố này là về việc lôi cuốn và chinh phục con bạn cho điều đúng đắn. Không câu nào trong số này nhằm giúp chúng đánh giá trái tim mình, xưng nhận lỗi lầm và vươn ra tìm sự giúp đỡ. Những tuyên bố này là về việc cha mẹ với lấy một công cụ quyền lực: tội lỗi. Dù cố ý hay không, nói những điều này là một nỗ lực làm cho con cái xấu hổ để làm điều đúng đắn.
Làm cho con bạn cảm thấy tội lỗi theo chiều ngang (tội lỗi này là về bạn) rất khác so với việc cho con bạn cái nhìn sâu sắc vào trái tim khiến nó cảm thấy tội lỗi theo chiều dọc (đây là tội lỗi đối với Thiên Chúa) và mong muốn thay đổi. Ví dụ, một người mẹ nói với những đứa con đang làm cô và chồng phát điên: “Mẹ nhớ khi bố các con còn là một người đàn ông hạnh phúc. Đó là trước khi chúng ta có con. Bây giờ, ông ấy quá đau khổ vì những điều các con làm đến nỗi ông ấy khó có thể tập trung làm việc. Hôm qua ông ấy gọi về nhà mười tám lần vì quá lo lắng và mất tập trung, và nếu ông ấy không thể tập trung làm việc, thì ông ấy có thể mất việc, và nếu ông ấy mất việc, thì chuyện gì sẽ xảy ra với chúng ta? Nhìn ông ấy đi bộ lên lối xe chạy kìa. Các con có thể thấy ông ấy sợ hãi thế nào khi mở cửa và nghe về những điều kinh khủng mà các con đã làm với nhau cả ngày!” Tôi đã dựng chuyện này một cách hài hước, nhưng bạn hiểu ý tôi mà. Trong những khoảnh khắc này, với tư cách là cha mẹ, chúng ta không làm việc để giúp con cái thấy những gì chúng cần thấy để chúng trở nên không thỏa mãn với con người hiện tại của mình và vươn ra tìm sự giúp đỡ của chúng ta và của Chúa.
Trong những khoảnh khắc này, chúng ta đang phủ nhận sự bất lực của mình và với lấy bất kỳ công cụ nào có sẵn giúp chúng ta kiểm soát con cái. Tội lỗi và sự xấu hổ là những công cụ rất mạnh mẽ, bởi vì tự nhiên con cái chúng ta muốn chúng ta chấp nhận và đánh giá cao chúng. Tự nhiên chúng muốn chúng ta hài lòng và tự hào về chúng. Mọi đứa trẻ sinh ra đều muốn được yêu thương. Vì vậy, tội lỗi và sự xấu hổ là những công cụ kiểm soát của cha mẹ có hiệu quả tạm thời.
Lưu ý rằng tôi đã nói “hiệu quả tạm thời”. Giống như tất cả các công cụ kiểm soát của cha mẹ, tội lỗi và sự xấu hổ có một vụ thu hoạch tích cực ngắn hạn và một di sản tiêu cực dài hạn. Tại một thời điểm nào đó, mọi đứa trẻ đều thôi bị lay chuyển bởi cảm giác tội lỗi và bắt đầu cảm thấy mệt mỏi vì bị hạ thấp. Tại một thời điểm nào đó, trẻ em bắt đầu hiểu được động lực trong mối quan hệ của chúng với bạn. Tại một thời điểm nào đó, mặc dù chúng không thể nói ra bằng lời, trẻ em bắt đầu hiểu được sự khác biệt giữa sự kiểm soát và tình yêu thương kiên nhẫn. Chúng bắt đầu thấy sự khác biệt giữa việc bạn sử dụng các công cụ cũ để bắt chúng làm điều gì đó và việc bạn yêu thương trở thành công cụ của Thiên Chúa để giúp chúng trở thành một ai đó. Tại một thời điểm nào đó, chúng bắt đầu tạo khoảng cách với bạn để bảo vệ bản thân khỏi cảm giác tội lỗi và xấu hổ dường như thường ập đến khi bạn ở gần.
Sự thiếu giao tiếp, gần gũi và tình cảm tồn tại giữa cha mẹ và những đứa con lớn thường là di sản buồn của những cách chúng ta đã cố gắng kiểm soát con cái mình. Thiên Chúa của chúng ta không bao giờ thỏa mãn với việc chỉ kiểm soát chúng ta. Kiểm soát không phải là vấn đề đối với Ngài; rốt cuộc Ngài là Đấng Tối Cao. Nhưng trong ân sủng, Ngài muốn nhiều hơn thế cho chúng ta. Vì vậy, Ngài đã vạch ra một kế hoạch dẫn đến sự tha thứ và biến đổi hoàn toàn của chúng ta. Trong Chúa Giê-su, Ngài đã tạo ra một con đường để chúng ta nhìn thấy tội lỗi của mình, xưng nhận nó, được ban cho sự tha thứ hoàn toàn, và được phước với cả mong muốn và quyền năng để thay đổi. Ngài là Đấng Cứu Chuộc, và vì vậy Ngài không sẵn lòng chấp nhận bất cứ điều gì ít hơn là sự thay đổi triệt để về trái tim và cuộc đời cá nhân.
Đây là tin tốt: chúng ta có thể thừa nhận sự bất lực của mình với tư cách là cha mẹ mà không phải sống trong sự hoảng loạn và thất vọng thường trực. Chúng ta có thể đón nhận sự bất lực của mình và không phải lo lắng trong suốt những năm tháng nuôi dạy con cái. Tại sao? Bởi vì với tư cách là cha mẹ, chúng ta phục vụ một Đấng Cứu Chuộc vinh hiển đầy yêu thương và quyền năng. Ngài yêu con cái chúng ta vô hạn hơn chúng ta và như một bằng chứng cho tình yêu đó, Ngài đã đặt chúng trong một gia đình đức tin, nơi câu chuyện về tình yêu của Ngài sẽ được nghe đi nghe lại. Ngài có quyền năng vượt quá khả năng hiểu biết của chúng ta. Cùng một quyền năng gây kinh ngạc mà Ngài đã thực thi để làm cho Chúa Giê-su sống lại từ cõi chết, giờ đây Ngài giải phóng để ban sự nhìn thấy, sự cáo trách, quyền năng và mong muốn cho những đứa con vô cùng thiếu thốn của chúng ta. Trong ân sủng, Ngài sẽ không bao giờ quay lưng lại với tiếng khóc của bạn với tư cách là cha mẹ và tiếng khóc của con cái bạn khi chúng vươn tới Ngài. Ngài vui thích trong tình yêu. Ngài vui thích trong sự hòa giải. Ngài vui thích trong sự ăn năn và thay đổi. Ngài vui thích tuôn đổ quyền năng của Ngài xuống con cái Ngài để làm cho chúng những gì là ý muốn của Ngài, nhưng là những gì chúng không thể tự làm cho mình.
Nuôi dạy con cái đúng nghĩa tồn tại ở giao điểm của sự thừa nhận khiêm nhường về sự bất lực của bản thân và sự nghỉ ngơi tin cậy trong quyền năng và ân sủng của Thiên Chúa. Những câu hỏi dành cho bạn ngay tại đây, ngay lúc này là: Bạn có sự nghỉ ngơi đó không? Việc nuôi dạy con cái của bạn có bị thúc đẩy bởi sự lo lắng khiến bạn làm và nói những điều bạn không nên làm hoặc nói không? Bạn có thấy mình sẵn sàng chấp nhận sự kiểm soát thay vì hiến mình cho quá trình thay đổi khó khăn không? Bạn đang làm việc để bắt con cái làm những gì bạn muốn chúng làm hay giúp chúng trở thành người Thiên Chúa muốn chúng trở thành? Bạn có nuôi dạy con cái với một Đấng Cứu Chuộc quyền năng và yêu thương trong tầm mắt không?
Thiên Chúa ở cùng bạn. Ngài muốn những điều tốt nhất cho bạn và con cái bạn, và không ai ngoài Ngài có quyền năng để tạo ra điều đó. Ngài đã không đặt gánh nặng thay đổi lên vai bạn bởi vì Ngài sẽ không yêu cầu bạn làm điều bạn không thể làm. Thiên Chúa chỉ đơn giản kêu gọi bạn với tư cách là cha mẹ hãy trở thành một công cụ khiêm nhường và trung tín của sự thay đổi trong cuộc đời con cái bạn. Và đối với điều đó, có ân sủng trong từng khoảnh khắc, từng khoảnh khắc, từng khoảnh khắc.
– Tác giả: Paul Tripp || Bản dịch Việt ngữ của Nhóm tủ sách dịch Công Giáo.
